DE STORMVLOED VAN 1916
Extreem hoog water, dagenlange regen, aanhoudende noordwesterstorm en slecht onderhouden dijken: een combinatie die op 13 januari 1916 een enorme ramp veroorzaakt. De Waterlandse Zeedijk breekt op verschillende plaatsen en vrijwel heel Waterland loopt onder water. Veel mensen en vee vinden een droge plek op het hoger gelegen Kerkplein en in de kerk. Enkele families die alles zijn kwijtgeraakt, worden in de kerk ondergebracht.
Een van de gezinnen tijdens hun bivak in de kerk. Ook de kanariepiet kreeg een plekje, daarnaast het oliestel met de koffiepot.
In het boekje “Watersnood 1916 Broek in Waterland” van Dirk Wolff (uitgave Historische Vereniging Broek in Waterland) lezen we: “Overal drijven dode dieren door de kolkende stroom. Een evacuatiestroom komt dan op gang. Vanuit de omgeving komt een onophoudelijke stroom koeien het dorp binnen razen. Sommige zijn in de haast van het moment losgesneden. Uiteindelijk komt de koeienstroom samen op het Kerkplein, waar een onhoudbare situatie ontstaat. Het plein is veel te klein voor alle koeien. Het geloei is van ver te horen, koeien met angst in de ogen en de uier vol melk. Ze worden aan hekken vastgebonden, ondertussen bedenken de betrokkenen wat te doen. Een groep jongens schiet te hulp en gaat in een grote melkmarathon de koeien die op knappen staan verlossen van hun volle uiers. Ondertussen blijven de veedrijvers de koeien maar aanbrengen.”
Bevalling in de kerk
Het Kerkplein raakt zo vol, dat een deel van de koeien in de kerk wordt ondergebracht. Ook verschillende families die vrijwel alles zijn kwijtgeraakt krijgen een plekje in de kerk. Onder hen bevindt zich een zwangere vrouw, die later in de kerk zal bevallen. Niet lang daarna vertrekken de koeien weer uit de kerk, maar zo’n zes tot acht gezinnen blijven er in wisselende samenstelling gedurende de watersnood wonen.
In februari wordt Waterland opnieuw geteisterd door stormen en overstromingen, pas in maart begint het water te zakken en komt het herstel langzaam op gang. Om te beginnen moet er puin geruimd worden, want het hele Havenrak ligt vol met wrakhout van ingestorte boerderijen en schuren. Het hout wordt verzameld op het Kerkplein, het meeste wordt verkocht.
Kanariepiet
Uit een krantenartikel van 8 februari 1916 blijkt dat ondanks alles de kerkdienst maar één zondag is overgeslagen. Er zijn dan nog zes gezinnen in de kerk gehuisvest; voor enige privacy hebben ze ieder hun eigen hoekje. De ruimte voor de kansel blijft leeg, daar worden op zaterdag de stoelen neergezet voor de dienst op zondag. Na afloop worden ze weer opgeborgen. De verschillende gezinnen moeten voor de kerkdienst hun plekje netjes in orde hebben en hun kinderen worden dan zo veel mogelijk elders bezig gehouden. Later zal een kerkganger zich herinneren dat het tijdens de kerkdienst zo heerlijk naar koffie rook en dat tijdens het orgelspel een kanarie begon te zingen.
De journalist van dit krantenartikel besluit zijn verslag: “Aan de verschillende tafels zitten de tijdelijke bewoners in hun Zondagsch gewaad; het gezangboek voor zich, terwijl de gemeenteleden op stoelen voor den kansel hun plaatsen hebben ingenomen. Het is een aandoenlijk gezicht en die geheele omgeving vertolkt beter dan woorden de zwaarte van de ramp, die dit dorp getroffen heeft.”
TK | 2026
———–
Voor dit artikel zijn bronnen en foto’s gebruikt van de website van de Historische Vereniging Broek in Waterland
Naast de kerk werd een noodstal neergezet.
De gezinnen moesten voor de kerkdienst hun plekje netjes in orde hebben.
